Agresija i agresivnost

Sa etimološkog stanovišta reč agresija vodi poreklo od latinskih reči ad – ka i gradus – korak, što bi označavalo korak ka nečemu, a u širem smislu aktivnost koja je usmjerena ka postizanju određenog cilja. Samim tim primarno određenje agresije nema svoje negativno značenje, kao što je to uobičajeno u svakodnevnom govoru. Agresivno je, dakle, i dijete koje traži hranu, sok ili pokušava da ostvari neki svoj zahtjev, ali i kriminalac, koji fizički maltretira ili ugrožava druge osobe, pljačka ili na drugi način narušava integritet drugih osoba, predmeta ili imovine.

Međutim, razvoj pojma agresivnosti doneo je agresiji predznak društveno negativne, nepristojne ili neprimjerene, pa i nedozvoljene aktivnosti i kao takav se odomaćio u svakodnevnoj upotrebi. I pored toga nema jedinstvenih stavova o tome šta je to agresija ili agresivnost, a pristupi njihovom  određenju uglavnom odražavaju manji ili veći značaj različitih činilaca kojima autori pridaju značaj u tumačenju agresivnosti.

Tako, neki agresiju određuju kao „ugrađenu unutrašnju ekscitaciju koja traži olakšanje i koja će naći izražaj bez obzira na karakter spoljnog stimulusa“ (Lorenz, K.), odnosno impuls koji ima kvalitet instikta, koji Frojd označava instiktom smrti. Drugi smatraju da je agresivnost vrsta reakcije ili ponašanja, koja nastaje usled delovanja štetnog stimulusa ili drugog spoljnog nadražaja, čime agresiju ne dovode u vezu sa unutrašnjim, već spoljnim činiocima (Buss). Sledeći smatraju da je agresija bilo koja manifestacija volje za moći i dominacijom (Adler), što agresiji daje širu socijalnu, pa i klasnu dimenziju.

Prikazani pokušaji određenja agresije, kao i brojni drugi, ukazuju na svu složenost ove problematike, kao i na odsustvo jedinstva u poimanju ove značajne pojave Ijudskog, ali i životinjskog svojstva. Do danas nema opšteprihvaćenog stava, što otežava, ne samo njeno poimanje, vec i mogućnosti u domenu prevencije i terapije ovih pojava.

cry-1682140__340

Osnovni oblici manifestacije agresije

Kao jedan od prihvatljivih pristupa navodimo određenje agresije kao „takvu formu ponašanja koja podrazumijeva svaki oblik javnog ili prikrivenog napada koji je usmjeren prema  Ijudima,  životinjama  ili predmetima, a koje se ostvaruje upotrebom fizičke sile, a u širem smislu kroz zaplašivanje putem verbalne, gestovne   ili   mimiške   ekspresije“ (Todorov).
Ovim su, u značajnoj mjeri, obuhvaćeni i osnovni oblici manifestacije agresije, koja se može razvrstati u sledeće oblike:

  • agresija koja se izražava samo u mislima i intrapsihičkim zbivanjima čovjeka (on je razdražen i sklon napadu na okolinu, ali kontroliše i uzdrzava agresivne podsticaje);
  • verbalna agresija, koja se manifestuje kroz grdnju, uvrede, poruge ili na drugi način;
  • agresija usmjerena na premete u kojoj se jasno prepoznaje manifestovana sklonost i želja za destruktivnim ponašanjem;
  • agresija prema drugim osobama, u smislu njihovog povređivanja ili uništavarija života.

Osim pojma agresije, u čestoj upotrebi je i pojam agresivnost.

Agresivnost označava trajniju osobinu ili stanje ličnosti, odnosno skup oblika ponašanja i tendencije koji su relalivno postojani i među sobom su u značajnom stepenu korelaicje. Dakle, agresija je manifestacija trenutka, a agresivnost crta i karakteristika ličnosti.

Psiho-socijalni koncepti agresivnosti

Psiho-socijalni koncepti agresivnosti ukazuju na značaj različitih psiholoških i socijalnih faktora vezanih za agresiju.

Frojdov koncept nagona smrti (tanatos) : razmatra značaj psiholoških svojstava ličnosti u kontekstu agresivnosti, a posebno sa stanovišta razvoja ličnosti i faza psihološkog razvoja.

Teorije frustracije pripadaju bihejviorističkim pravcima u psihologiji, po kojima se agresivno ponašanje tumači i klasičnom šemom Stimulus-Reakcija. Dakle, postojanje prepreke, odnosno nezadovoljenja određene potrebe je stimulus, dok je agresija posledična reakcija, koja se javlja kao rezultat frustracije i traženja načina da se ostvari zadovoljenje uskraćene potrebe.

Teorije socijalnog učenja pokušavaju da agresivnost objasne kroz stvorena iskustva različite starosti, odnosno da se agresivna akcija može javiti kao odgovor na iskustva iz prošlosti, kao predviđanje različitih formi ugroženosti ili kao odgovor na specifične socijalne ili okolnosti sredine. Osim značaja razvojnih faktora, ove teorije u sebi nose i elemente imaginativnosti, odnosno imaginativnog anticipiranja opasnosti.

Navedena teorijska tumačenja agresivnosti samo su mali segment različitih pristupa agresiji i agresivnosti. Oni ukazuju na svu složenost problematike u ovoj oblasti i na neophodnost sagledavanja različitih i brojnih činilaca od značaja za ispoIjavanje agresije, što je i u kontekstu multidimenzionalnog sagledavanja i tumačenja različitih dimenzija čovekovog ponašanja i psihičkih poremećaja.

boxing-gloves-1709174__340

Mit o agresivnosti mentalnih bolesnika

Strah od mentalno oboljelih lica, zbog njihove potencijalne agresivnosti, jedna je od stigmi ove populacije i predrasuda koja postoji u odnosu na njih. Ovakav stav posledica je,   vjerovatno, nedovoljne obaveštenosti šire javnosti o karakteristikama mentalnih poremećaja, neshvatanja njihovih karakteristika i svojstava ponašanja, ali i nekada neočekivanih, bizarnih, pa i brutalnih agresivnih postupaka mentalno oboljelih lica.

Statistika, međutim, pokazuje da su agresivne manifestacije duševno oboljelih, posebno prema okolini, relativno rijetka pojava. Tako analize kriminaliteta u cjelini pokazuju da mentalno oboleli u njemu učestvuju, sa manje od deset procenata, kao i da mentalno oboljeli izvršioci krivičnih dijela ne čine više od 15% cjelokupne mentalno oboljele populacije.

Na pitanje da li je mentalna bolest sama po sebi nosilac agresivnih potencijala ili je u pitanju djelovanje i drugih činilaca teško je naći jedinstven odgovor. Činjenica da agresivnom, pa i kriminogenom ponašanju,  mentalno  oboljelih   lica doprinose svojstva i karakteristike bolesti, ali i ličnosti i socijalni, situacioni i viktimološki faktori, nameće nužnost idiografskog pristupa, gde se za svaki slučaj njihove agresivnosti procjenjuje kompleksnost i komplementarnost delovanja različitih činilaca.

Advertisements

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се / Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се / Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се / Промени )

Google+ photo

Коментаришет користећи свој Google+ налог. Одјавите се / Промени )

Повезивање са %s